— Бэйи, іссі кыратык сыта тµґµµм. Ба±ар сотору ааґыа±а... Оо, сµрэ±им барахсан, уоскуй даа, ыарыыгын у±арыт, µтµірэ тµс!.. Билигин сотору о±олорум оІой-соІой кірін, аччыктаан, сылайан киирэн кэлиэхтэрэ. МуІ саатар билиитэ±э уурбут аспын ситэри буґартар!.. Киґи ілір да солото суох сырытта±ына, бу то±о тохтообокко ыалдьан, тэґитэ кэйэн хааллаххыный? — Маайа икки илиитинэн тµіґµн саба туттан олорон эІин араас эгэлгэ тылынан уоґун иґигэр кірдіґін-ааттаґан ботугураата.

Иван Яроев уустук операцияны ааста...

Дьиэ±э ыал ийэтэ кыратык да тумуулаан, ыарытыйан сытан ыларга 굴элиннэ±инэ, тула барыта хайдах эрэ кэри-куру буола тµґээччи. Бэйэтэ эмчит идэлээх, кµнµстэри-тµµннэри дьону эмтээн-томтоон, кыґал±аларын чэпчэттэрбин диэн дьулуурдаах ийэлэрэ Вера Васильевна ыарахан ыарыыга ылларбытын истээт, дьиэ кэргэнэ, чугас аймах-билэ дьоно хайдахтаах санаа±а-оноо±о ылларбыттарын, аймаммыттарын сэрэйиэххэ сіп.

ДьиІинэн, биґиги 5 саастаах кыыспытыгар оонньуура элбэх. Куукулалар, араас ча±ылхай ойуулаах кинигэлэр, сайыннарар оонньуулар баґаамнар. Кини бэйэтэ ис-иґиттэн сайа±ас буолан, ити оонньуурдарынан атын о±олору тіґі ба±арар оонньотор. Арай, икки нэдиэлэ анараа іттµгэр мин кыыспыттан пластмассовай о±уруону уонна тыІырах лаа±ын булан ыллым. Биґиги киниэхэ итилэри ылбатахпыт, онон тута, хантан ылбытын ыйытыыбар, ыаллыы олорор кыыспыт биэрбитин туґунан эттэ. Аны ити кэнниттэн икки хонон баран кірбµтµм, кыыґым туох эрэ робокка майгынныыр оонньууру тута сылдьар. "Хантан кэллэ?" — диэбиппэр, эмиэ ыала кыыс биэрбит буолла.

Киин куоракка сахалыы иитэр-µірэтэр оскуолалары, о±о саадтарын тутуу демографическай хамсааґыІІа эппиэттиир дуо?
Россия±а ааспыт биэрэпис 2002 с. буолбута. Манна республика нэґилиэнньэтэ барыта кіхтііхтµк кыттыбыта. Биэрэпис тµмµгэ Саха сиригэр нэґилиэнньэ уопсай ахсаана 947.280 киґи диэн кірдірбµтэ. Ол иґигэр сахата — 432.290, нууччата — 390.671 киґи. Онон республикабытыгар саамай элбэх ахсааннаах омугунан саха буолара официальнайдык бигэргэммитэ.

Таатта Боробулугар киґи киэн тутта сэґэргиир, нэґилиэктэрин улууска, республика±а ааттатар ыал элбэх. Олортон мин бµгµн Ґчµгээйэптэри (Ючюгяевтар тустарынан) сэґэргиэхпин ба±арабын. Бу иллээх ыалы олохтоохтор куруук истиІник, ис сµрэхтэриттэн киэн туттан кэпсииллэр.

Бу ыстатыйаны бэлэмнээри, дойдубар тахсан ийэлээх а±абын кытары ирэ-хоро кэпсэтэн, куораппар айаннаары таксига олорон эрдэхпинэ, биир сааґырбыт дьахтар атаара турар а±абын тµннµгµнэн кірі-кірі: "Оо, Николай Максимович турар", — диэн кыра о±олуу ытыґын таґынна, ис-иґиттэн µірэн мичилийэ тµстэ. Тµннµгµнэн тоІсуйа-тоІсуйа: "Мин Бырамабын, Байбал Аанчыгабын..." — диэн быґаара сатаата. Мин: "А±абын хантан билэ±ин?" — диэн кини µірбµт тыыныгар эмиэ долгуйан ыйыта о±устум. "Оо, Николай Максимович мин µлэлиир кэммэр улаханнык ійіібµт, µлэбэр ій-санаа іттµнэн кіміліспµт а±ай киґи. Барахсан манна олорор эбит дии..." — диэн µрµт µрдµгэр кэпсии олордо...

Нам улууґун киинигэр 2002 сыллаахтан аґыллан µлэлиир саастарын ситэ илик о±олору реабилитациялыыр социальнай кииІІэ киирэн олорон, манна сµрэхтэрин, дууґаларын биэрэн µлэлиир иитээччилэр, психологтар кімілірµнэн уоскулаІы булбут о±олор, дьиэлэригэр тіннір кэмнэрэ кэллэ±инэ, барыахтарын ба±арбат тµгэннэрэ баар буолар. Биґиги ортобутугар иґэр-аґыыр, онтон сылтаан араас куґа±ан дьаллыкка ылларбыт, о±олорун кірµµгэ-истиигэ наадыйбат буолбут тіріппµттэр баалларын тухары маннык, быстах кэмІэ да буоллар сылаас дьиэни санатар, о±олор куттарын-сµрдэрин сааґылыыр дьиэлэр наадалар.

"Ыал тиэргэнинэн, киґи кэргэнинэн" — диэн мээнэ±э этиллибэтэх. Тіґілііх элбэх эр киґи дьиэ кэргэнин ійібµлµнэн, кімітµнэн µлэлээн-хамсаан кыайыы-хотуу кітілліммµтэ буолуой, эмиэ ба±ар оччо эр киґи дьиэтигэр-уотугар табыллыбакка талаана тахсыа±а хаалбыта буолуой?!

Бу быґа±ынан сµнньµн µлтµ о±устаран тµіґµттэн аллараа ітті µлэлээбэт, сылы быґа ір хамсаабакка сыппытыттан ата±ын уІуо±а килэйэн кістµір диэри аґа±ас баас буолан сытар 34 эрэ саастаах эдэркээн уол тыллара. Сергей Ньургустаана Ивановна Пахомова туґунан аан бастаан республикатаа±ы балыыґа нейрохирургиятыгар сытан Ньургустаана Ивановна±а эмтэммит Александр диэн ыарыґахтан истибит.

Биґиги республикабытыгар сайыІІы кэмІэ о±олор дьарыктаах буолууларын хааччыйыыга, чэбдигирдиигэ дьиэ кэргэн биригээдэлэрэ улахан оруолу оонньууллар. Бу биригээдэлэргэ элбэх о±олоох, тиийиммэт-тµгэммэт, а±ата эбэтэр ийэтэ суох ыаллар о±олорун сынньатыыга улахан бол±омто ууруллар.