//"СЫП-3" о±олорун куорсун анньан атаардыбыт

Бала±ан ыйын 1 кµнэ. Буоларын курдук, µірэх дьыла са±аланна. Ким оскуолатыгар сµµрдэ, ким µірэххэ киирэн, долгуйа-долгуйа аан бастаан µрдµк µірэх кыґатыгар µктэннэ. Оттон "кырдьа±ас" устудьуоннар µірэнэр куораттарыгар аа-дьуо тар±астылар. Ол курдук дойдубут киин куораттарыгар быйыл Кадры билгэлээґиІІэ, бэлэмнээґиІІэ уонна аттаран туруорууга департамент ніІµі оскуола 930 выпускнига устудьуон аатын ыллылар. Атырдьах ыйын 25 кµнµгэр департамент киин куораттарга µірэнэ барар о±олору мунньан улахан мунньах ыыппыта. Бастакы хомуур атырдьах ыйын 27 кµнµгэр буолбута, оттон сорохтор бэ±эґээ кіппµттэрэ. Олор кэккэлэригэр биґиги "о±олорбут", "Саха ыччатын — промышленноска-2, 3" бырайыак кыттыылаахтара бааллар. Санатан этэр буоллахха, бырайыак кыттыылаахтарыттан уон о±о киин ВУЗ-ка киирбиттэрэ. Ол туґунан биґиги "Эдэр саас" инники нµімэрдэригэр сырдаппыппыт.

// Биґиэхэ туох сабыдыаллаах буолуо±ай?

Саха сирэ аан дойдуга буола турар тэрээґиннэртэн туора со±ус турар диэн этээччилэр. Кырдьык, соро±ор аан дойдуга араас буолбут быґылааннары, тэрээґиннэри µґµйээн эрэ курдук истэр тµгэммит баар буолааччы. Ол эрэн, билиІІи Интернет µйэтигэр биґиги бэйэбит-бэйэбитигэр эрэ сууланан олорон хаалар туспут суох.
Холбоґуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин Генеральнай Ассамблеята 2010 сыл атырдьах ыйын 12 кµнµттэн 2011 сыл атырдьах ыйын 11 кµнµгэр диэри Ыччат аан дойдутаа±ы сылынан биллэрбитин туґунан ааспыт нµімэргэ таґаарбыппыт.
Бу бµтµн планета µрдµнэн ыытыллар улахан тэрээґин туох сыаллаа±ый? Биґиэхэ, саха ыччатыгар, ол туох сабыдыаллаах буолуо±ай?

//О±олор бэйэлэрэ кі±µлээтилэр

Былырыын Кытайга бара сылдьан, Кытай биир бідіІ университетыгар, онно µірэнэр до±отторбун кірсі киирэ сылдьыбытым. Бу сылдьан университет тэлгэґэтигэр спорт араас кірµІµнэн элбэх да элбэх спортивнай площадка баарын кірбµтµм. Теннис диэтэххэ теннис, баскетбол диэтэххэ баскетбол… барыта баар этэ. Манна устудьуоннар µірэхтэрин кэнниттэн дьарыктаналлар, иллэІ кэмнэрин туґалаахтык атаараллар этэ. Мин маны ымсыыра санаабытым.
Оттон бу сайын биґиги университеппыт "куоратыгар", 17-с №-дээх уопсай дьиэ уонна УЛК икки ардыларыгар спортивнай площадка тутулла турарын кірбµтµм.

//Ону Ыччат парламена бэрэбиэркэлээтэ

Бээтинсэ киэґэ. Киэґэрэн эрэр Дьокуускай куорат. Саастарын сиппит да, сиппэтэх да ыччат хампаанньалара уулусса±а элбэх. Маннык киэґэ уулусса устун дьон илиитигэр пиибэ бытыылкалаах хаамса сылдьыбатар да±аны, кафе±а, дьон сылдьыбат сирин диэки, дьиэлэр, гаражтар быыстарыгар, ардыгар сквердэргэ ыччат то±уоруґан, пиибэ ыймахтыы турарын кірірбµт, хомойуох иґин, кистэл буолбатах. Бу быыґыгар, саастарын ситэ илик, оскуола о±олоро эмиэ бааллар. Оттон кинилэргэ арыгыны, пиибэни ким атыылыырый?

"Оскуола±а киирии университекка туттарсардаа±ар ыараан турар" диэн бµгµІІµ геройбут Мария (аата уларыйда) кэпсээнин са±алыыр.
Кини эдэр ыал ийэтэ. Бастакы о±олоро быйыл оскуола±а киириэхтээх. Онон оскуола±а киирии эридьиэстэрин кытта саІа билсэллэр. Дьокуускай куоракка олороллор.
— О±о саадыгар киирэрбитигэр элбэх тµбµгµ кірсµбµппµт, мэґэйи ааспыппыт, бэл, бэрик да биэрбиппит. Оттон аны оскуола±а киирии чугаґаабытыгар эмиэ атын кыґал±алары кірсі тµстµм, олох атын эйгэ±э тµбэспит курдукпун, — диир эдэр ийэ.
Мария ол туґунан бµгµн "ЭС"-кэ кэпсиир:

"Легион-Лекс" устудьуоннар тутар этэрээттэрэ Алдан оройуонугар тимир суол тутуутугар, ірімµінµгэр "Северо-Восток-Трансстрой" ХЭТ кытта дуогабардаґан µлэлиир. Командир — Виталий Иванов. Кини устудьуоннаабыт биэс сылын тухары тутар этэрээккэ µлэлиир, 2007 сылтан — командир. Быйыл юридическай факультеты бµтэрдэ.

Хатыыстыыр эдэр ыччатын тµмсµµтэ бу сылга Ыччат министерствотын гранын сµµйбµтэ. Грант суумата — 1 міл. 450 тыґ. солк. Бу суума±а кинилэр біґµілэктэрин киин уулуссатыгар олбуор тутуохтаахтар. Бу кµннэргэ µлэ хайдах баран иґэрин билсэ-кірсі Ыччат министерствотын µлэґитэ Айталина Прокопьева ыраах Хатыыстыырга бара сырытта.

Экстремал сµµрµк Петр Наумов Калининградтан Владивостокка диэри уон икки тыґыынча биэрэстэни ситиґиилээхтик сµµрэн иґэр. Бу кµннэргэ Чита куораты ааста. РФ Судаарыстыбаннай Дууматын депутата М.И.Эверстов кірдіґµµтµнэн, Чита куорат мэрэ А.Д.Михалев Бµітµр Сэмэнэбиґи µрдµк тэрээґиннээхтик кірµстэ. Забайкальскай кыраай телевидениетэ, бэчээт уорганнара Бµітµр Сэмэнэбистиин кірµстµлэр.

Хотугу дойдубут кылгас сайына бµтэ охсубута, эчи тµргэнин. Хайыы-µйэ кімµс 굴µн кэлэ охсубут. Ону кытта тэІІэ биир 굴µІІµ кыґал±а тирээн кэллэ. СайыІІы кыґал±а µірэххэ киирии боппуруоґа буолла±ына, билигин µірэххэ киирбит о±олор аны олорор дьиэлэрин булунар тµбµккэ тµстµлэр. Бу улуустан сылдьар устудьуоннар барыларын кыґал±алара. Онон тіріппµт сµµрµµтэ-кітµµтэ, µрµі-тараа сµµрµµтэ, ґуу-ґаа буолуута у±араабат. Ханнык эрэ тіріппµт аймахтарын кытта кэпсэтэн эрдэ±э (µчµгэй аймахтардаах устудьуон тіґі эрэ абыранна), кыанар со±ус тіріппµттэрдээх устудьуон дьиэ, хос куортамныыр, оттон сорохтор уопсай дьиэ±э анньыґаллар.

Атырдьах ыйынаа±ы ытыс таґынар хараІа тµµннэр. Ґрдµк бэстэр быыстарынан тµргэн сµµрµктээх Алдан ірµс µйэлэргэ кылыгырыы устар. Улахан кутаа кыымнара мастары µрдµлэринэн хараІа халлааІІа кітін сµтэллэр. Кутаа тула элбэх дьон, уонча гитара до±уґуолунан ыллыы олороллор. Манна бары да ырыа куттаах дьон мустубут буоланнар, хас ыскамыайка аайы гитаралаах ырыаґыты кірµіххэ сіп. Лаа±ыр тиэргэнигэр уот-кµіс, кэлии-барыы, сµпсµлгэн. Бу — Томмот куоракка "До±ордоґуу кытыла" диэн лаа±ырга эмиэ итинник ааттаах авторскай ырыа фестивала буола турар.

//Теннискэ кµрэхтэґии сµрµн міккµірэ — бу икки уолаттар. Хайалара кыайыай?

Атырдьах ыйын 15 кµнµгэр са±аланаары турар Саха сирин норуоттарын V спортивнай оонньууларыгар теннис кµрэхтэґиитэ баар. Теннис кµрэхтэґиитэ Томпотоо±у (2002), Сунтаардаа±ы (2006) оонньууларга эмиэ баара. Манна ким кыайыай уонна хотторуой?

\\ Бириис — "Синтай" тыраахтар — суолун батыґан "Эдэр саас" хаґыат Балыктаахха кэллэ

Таатта±а буолбут Ыччат ыґыа±ар МэІэ-ХаІалас улууґун хамаандата бастакы миэстэни ылан "Синтай" тыраахтарынан на±араадаламмыта. Ити бирииґи улуус дьаґалтатыгар мунньахтаан баран Балыктаахтаа±ы "Хаххах" тыа хаґаайыстыбатын кооперативыгар биэрэргэ быґаарбыттара. Онон кооператив директора 25 саастаах Рустам КРИВОШАПКИН µірµµтэ µгµс. Маннык тµгэни мµлчµ туппакка кинини уонна кооператив µлэтин туґунан билсэргэ сананныбыт.

//"Эдэр саас" ЮНЕСКО лаа±ырыгар ыалдьыттаата

"Биґиги лаа±ырбытын олус сібµлээтибит. Ордук оонньуурбутун, омук тылын µірэтэрбитин астынабыт. Наґаа µчµгэйдик аґаталлар, минньигэґэ сµрдээх… О±олору кытта µлэлэґэрбитин наґаа сібµлээтибит. Бары талааннаах, олус дьо±урдаах о±олор…" — редакция±а кэлэн олорон диктофонум ніІµі о±олор уонна иитээччилэр саІаларын истэбин. Лаа±ыр дуо... Лаа±ыр — о±о саас, эдэр саас биир умнуллубат кэрэ тµгэнэ. Ханнык ба±арар лаа±ыр (µлэлэтэр, сынньатар, µірэтэр, эмтиир) бары биир сыаллаахтар. О±о сайыІІы кэмин туґалаахтык атаарыытыгар туґуланаллар. Ыччаттар сайыІІы лаа±ырдарга иитээччи, учуутал быґыытынан µлэлииллэр. Ити эмиэ иллэІ кэми туґалаахтык атаарыы, идэ±э уґуйуллуу буолар. Онон бµгµІІµ нµімэрбитигэр ЮНЕСКО Аан дойдутаа±ы ассоциированнай сайыІІы оскуолатыгар ыалдьыттыа±ыІ.